ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )

1735

سفرنامه شاردن ( فارسى )

خود شرح قابليّت وى را آورده و ستوده است . پس از كناره‌گيرى بوداق سلطان از مقام تفنگدار باشى ، شغل و منصبش را به شيخ على خان كه به فرماندهى سپاهيان منصوب شده بود و به جنگ ازبكان رفته بود سپردند . وى شايسته و درخور تصدى مقامات بزرگ بود . دليرى پاك سرشت ، بيدار - دل ، رايمند و مدبر بود . يكى از سرداران برجسته و نامى شاه عباس فقيد بود ، و بسيارى از فتوحات بزرگ وى به همت و تدبير اين فرمانده با كفايت انجام يافته بود . مقارن اين احوال حكومت كلده به دست سليمان خان يكى از پسران شيخ - على خان سپرده شد . او نيز همانند پدرش هوشمند و قابل و دلير بود . در اين هنگام صاعقه خشم و غضب پادشاه بر سر ميرزا صادق برادر ميرزا ابراهيم فرود آمد . وى به خبث طينت از برادرش فزون‌تر بود ، و در زمانى كه حكومت فارس سپرده به او بود همواره دست مردمان آن سامان از ستمش بر آسمان بود . سالها بود كه مردمان از بيدادش به فغان آمده بودند ، و عزلش را به تضرع از پادشاه مىطلبيدند . هر زمان شاكيان از بسيارى ظلمش به دربار پناهنده مىشدند هدايا و رشوه‌ها ، و نامه‌هاى تملق آميزش ، ناله‌هاى جان‌سوز متظلمان را خاموش مىكرد . يكى از موجبات آمدن سفير هلند به دربار در سال 1666 بدرفتارى حاكم و مشكل‌تراشيهاى وى در كار بازرگانى بود . همهء شاكيان بر اين باور بودند كه سرانجام پادشاه به كشتنش فرمان مىدهد ؛ اما شاه همواره جرم او را به خواهش خواهرش كه در حرمسرا بود مىبخشيد . آخرين شكايت‌نامه‌اى كه اهالى شيراز به دربار تقديم داشته بودند مسؤولان كمپانى بازرگانى هلند نيز آن را تأييد كرده بودند ، و خود از نظر پادشاه گذراندند . پادشاه چنان به خشم آمد كه نه امكان شفاعت بر كسى ميسّر شد ، و نه تقديم هديه و صد هزار اكو مايهء رهاييش گرديد . معزول ، و همه داراييش مصادره شد . درباريان بهاى اموالش را افزون بر چندين ميليون تخمين مىزدند ، اما با شگفتى تمام دريافتند كه قيمت آنها از يك ميليون تجاوز نكرده است . در صندوقهايش نه هزار و پانصد تومان پول سفيد ، چهار صد و پنجاه تومان دوكاى طلا ، وجود داشت و بهاى البسه ، اثاثه ، اسبها ، پارچه‌هاى مختلف ، مواد خوراكى و چيزهاى متنوع ديگر از اين گونه به هشت هزار تومان تخمين زده شد . در صندوق ناظرش نيز دو هزار پول نقره و دويست و پنجاه تومان دوكاى طلا بود . ميرزا صادق كه از مدتها پيش چنين سرنوشت را براى خود پيش‌بينى كرده